Tooth Wear

تعریف

سایش دندان به از بین رفتن تدریجی مینا و عاج گفته می‌شود، بدون این‌که پوسیدگی یا ترومایی در کار باشد. چهار مکانیسم برای آن عنوان شده است.

اتریشن از تماس دندان با دندان ایجاد می‌شود، ابریژن از سایش مکانیکی توسط جسم خارجی مثل مسواک به وجود می‌آید، اروژن از انحلال شیمیایی با اسید، و ابفرکشن که فرضیه‌ای برای از دست رفتن بافت در ناحیه‌ی سرویکال زیر فشار اکلوزال است.

مرز مفهوم و سوءبرداشت‌ها

در بیشتر بیماران یک مکانیسم تنها در کار نیست؛ معمولاً دو یا سه‌تاشان با هم روی یک سطح اثر گذاشته‌اند. به همین خاطر رایج‌ترین اشتباه این است که با دیدن هر سایشی فوراً برچسب «اتریشن ناشی از براکسیسم» بزنیم. تشخیص از روی شکل ضایعه خوانده می‌شود، نه از روی وجود سایش به‌تنهایی.

کاپینگ (cupping) فرورفتگی کم‌عمق و کاسه‌ای روی سطح اکلوزال است، بیشتر روی نوک کاسپ‌ها. دنتینِ مرکز ضایعه نرم‌تر از مینای اطرافش است و سریع‌تر از دست می‌رود، پس مرکز گود می‌افتد و یک لبه‌ی مینایی بالاتر دور آن باقی می‌ماند. کریترینگ (cratering) همین الگوست با دهانه‌ی بزرگ‌تر و عمیق‌تر، که به‌جای یک کاسپ می‌تواند بخش وسیع‌تری از سطح اکلوزال را بگیرد.

چیزی که این دو را از اتریشن خالص جدا می‌کند، کف کاسه‌ای و دنتینیِ پایین‌تر از لبه‌ی مینای اطراف است. اتریشن خالص یک فستِ صاف، براق و منطبق با دندان مقابل می‌سازد، نه گودی. پس کف کاسه‌ای یعنی اروژن هم درگیر است، و کاپینگ/کریترینگ عملاً امضای ترکیب اتریشن و اروژن‌اند، نه براکسیسمِ تنها. در مقابل، ضایعه‌ی گوه‌ای کنار لثه بیشتر به ابریژن یا ابفرکشن اشاره دارد. برچسب‌زنی عجولانه، درمان را هم در مسیر اشتباه می‌برد.

ابفرکشن خودش محل بحث است. برخلاف سه مکانیسم دیگر که مستندند، وجودش به‌عنوان یک مکانیسم مستقل هنوز در مقالات قطعی نشده و بیشتر در کنار ابریژن و اروژن مطرح می‌شود. یک نکته‌ی دیگر هم اغلب جا می‌ماند: مقداری سایش با افزایش سن طبیعی است. مشکل از جایی شروع می‌شود که سرعت سایش از سرعت جبران بدن (مثل اراپشن جبرانی) بیشتر شود.

نقش در تصمیم‌گیری درمانی

قبل از هر تصمیمی باید الگوی غالب مشخص شود و این‌که اصلاً نیاز به مداخله‌ی فعال هست یا فقط باید روند را با مدل مطالعه، عکس و شاخصی مثل BEWE زیر نظر گرفت. انتخاب بین ترمیم افزودنی و ترمیم کاهشی، یا نیاز به بالا بردن بعد عمودی در موارد شدید، همه به همین تشخیص برمی‌گردد.

مهم‌ترین نکته که بیشتر وقت‌ها جا می‌ماند این است: اگر منبع اسید (در اروژن)، نیروی پارافانکشنال (در اتریشن)، یا تکنیک غلط مسواک‌زدن (در ابریژن) کنترل نشود، هر رستوریشنی که روی این سطوح گذاشته شود با همان سرعت قبلی ساییده یا شکسته خواهد شد.