دررفتگی فک، قفل شدن فک و صدای تق تق فک چه فرقی دارند؟

شاید در اینستاگرام ویدیوهایی دیده باشید که کسی فک بیمار را با یک فشار محکم و ناگهانی «جا می‌اندازد». این ویدیوها باعث می‌شوند فکر کنیم هر مشکلی که در فک داریم یعنی چیزی از جایش در رفته و با یک ضربه درست می‌شود. اما فک این‌طور کار نمی‌کند. مشکلات فک چند نوع مختلف دارند و هر کدام راه درمان خودش را دارد.

مفصل فک چطور کار می‌کند؟

مفصل فک درست جلوی گوش شماست. اگر انگشتتان را آنجا بگذارید و دهانتان را باز و بسته کنید، حرکتش را حس می‌کنید. داخل این مفصل یک بالشتک کوچک و نرم به اسم دیسک وجود دارد که بین استخوان فک و جمجمه قرار گرفته و هنگام باز و بسته شدن دهان همراه فک حرکت می‌کند.

صدای تق تق فک از کجا می‌آید؟

گاهی این بالشتک کمی از جای همیشگی‌اش جلوتر می‌رود. وقتی دهان را باز می‌کنید، فک دوباره زیر آن قرار می‌گیرد و همین باعث صدای تق تق فک می‌شود. به این حالت جابجایی دیسک فک می‌گویند.

این مشکل خیلی شایع است و خیلی‌ها سال‌ها بدون هیچ دردی با آن زندگی می‌کنند. اگر فکتان فقط صدا می‌دهد و درد ندارد، معمولاً جای نگرانی نیست. اما اگر صدا با درد یا گیر کردن فک همراه شد، بهتر است معاینه شوید.

قفل شدن فک یعنی چه؟

گاهی آن بالشتک جلو می‌رود و دیگر برنمی‌گردد. در این حالت معمولاً صدای فک قطع می‌شود، اما دهان کامل باز نمی‌شود و موقع باز کردن به یک طرف کج می‌شود. به این حالت قفل شدن فک می‌گویند.

قفل شدن فک ترسناک است، اما معمولاً اورژانسی نیست. در بیشتر افراد با درمان‌های ساده، باز شدن دهان کم‌کم بهتر می‌شود، حتی اگر بالشتک دقیقاً سر جای اولش برنگردد، چون مفصل با وضعیت جدید کنار می‌آید.

دررفتگی فک چیست و چه علائمی دارد؟

دررفتگی فک با دو مورد قبلی فرق دارد. در دررفتگی، خود استخوان فک بیش از حد جلو می‌رود و همان‌جا گیر می‌کند. مهم‌ترین علامت این است که دهان باز می‌ماند و نمی‌توانید آن را ببندید. درد، سختی در حرف زدن و جلو آمدن چانه هم معمولاً همراهش هست.

دررفتگی فک بیشتر بعد از خمیازه‌ی خیلی بزرگ، گاز زدن لقمه‌ی بزرگ، باز ماندن طولانی دهان یا ضربه به صورت پیش می‌آید. گاهی فک خودش برمی‌گردد، اما اگر برنگشت باید فوراً به اورژانس یا جراح فک و صورت مراجعه کنید.

جا انداختن فک در رفته چطور انجام می‌شود؟

جا انداختن فک کار پزشک است و با فشار آرام و کنترل‌شده انجام می‌شود، نه با ضربه‌ی ناگهانی. گاهی قبل از آن به بیمار دارو می‌دهند تا عضلات فک شل شوند و کار راحت‌تر انجام شود. هیچ‌وقت سعی نکنید فک در رفته را خودتان یا با کمک اطرافیان به زور جا بیندازید.

خلاصه‌ی فرق‌ها

چرا ضربه زدن به فک درمان نیست؟

بالشتک داخل مفصل به بافت‌های اطرافش وصل است. وقتی جابجا شد، با یک ضربه سر جایش برنمی‌گردد و اگر هم لحظه‌ای جابجا شود، آنجا نمی‌ماند. حتی پزشکان متخصص هم معمولاً تلاشی برای برگرداندن آن نمی‌کنند، چون هدف اصلی درمان این است که درد کم شود و فک راحت حرکت کند.

ضربه یا فشار محکم و ناگهانی روی فک مشکل را حل نمی‌کند و حتی ممکن است با آسیب‌زدن به مفصل و بافت‌های اطرافش، مشکل را پیچیده‌تر کند. شنیدن یک صدا یا حس سبکی بعد از چنین ضربه‌ای هم به این معنی نیست که مشکل حل شده است.

البته در بعضی موارد قفل شدن تازه، درمانگر آموزش‌دیده بعد از معاینه با یک حرکت آرام و کنترل‌شده به باز شدن دهان کمک می‌کند. این کار با ضربه زدن فرق دارد.

آیا دندانپزشکی باعث مشکلات فک می‌شود؟

باز ماندن طولانی دهان در درمان‌های دندانپزشکی، مثل جلسه‌های طولانی یا کشیدن دندان عقل، در بعضی افراد می‌تواند درد مفصل فک را شروع کند یا بیشتر کند و در کسانی که زمینه دارند گاهی به دررفتگی فک برسد. اگر قبلاً درد فک یا دررفتگی داشته‌اید، قبل از شروع درمان به دندانپزشک بگویید تا در طول کار به فک شما استراحت بدهد.

البته دندانپزشکی تنها دلیل نیست. فشار دادن یا ساییدن دندان‌ها روی هم، استرس، ضربه به صورت و جویدن زیاد آدامس هم در این مشکلات نقش دارند.

درمان درد مفصل فک

خبر خوب این است که بیشتر مشکلات فک با درمان‌های ساده و بدون تهاجم بهتر می‌شوند:

• غذای نرم بخورید و از لقمه‌های بزرگ و آدامس پرهیز کنید.
• موقع خمیازه، دستتان را زیر چانه بگذارید تا دهان زیاد باز نشود.
• روی ناحیه‌ی دردناک کمپرس گرم بگذارید.
• مسکن را طبق نظر پزشک یا دندانپزشک مصرف کنید.
• فیزیوتراپی فک را پیش فیزیوتراپیستی انجام دهید که با این مفصل آشناست؛ تمرین‌ها آرام هستند و ضربه‌ای در کار نیست.
• اگر شب‌ها دندان‌هایتان را روی هم فشار می‌دهید، دندانپزشک برایتان پلاک شبانه می‌سازد.
• استرس را کنترل کنید.

تزریق یا جراحی فقط برای تعداد کمی از افراد لازم می‌شود که با این روش‌ها بهتر نشده‌اند.

چه زمانی باید فوری به پزشک مراجعه کنید؟

• دهانتان باز مانده و بسته نمی‌شود.
• بعد از ضربه به صورت، درد دارید یا دندان‌هایتان مثل قبل روی هم قرار نمی‌گیرند.
• فکتان ناگهان قفل شده و بهتر نمی‌شود.
• درد فک با ورم یا تب همراه است.

سؤالات متداول

آیا صدای تق تق فک خطرناک است؟

اگر درد نداشته باشید و دهانتان راحت باز و بسته شود، معمولاً خطرناک نیست و درمان خاصی لازم ندارد.

فک در رفته را می‌شود در خانه جا انداخت؟

نه. اگر فک خودش برنگشت، فوراً به اورژانس یا جراح فک و صورت مراجعه کنید. جا انداختن فک با زور در خانه می‌تواند آسیب بزند.

آیا دیسک جابجا شده‌ی فک دوباره سر جایش برمی‌گردد؟

اغلب نه، اما این لزوماً مشکل نیست. بیشتر افراد حتی با دیسک جابجا شده، بعد از درمان ساده بدون درد غذا می‌خورند و حرف می‌زنند.

برای درد فک به چه دکتری مراجعه کنیم؟

اول به دندانپزشک. او بررسی می‌کند مشکل از کجاست و اگر لازم باشد شما را به فیزیوتراپیست یا جراح فک و صورت معرفی می‌کند. برای دررفتگی فک مستقیم به اورژانس بروید.

این محتوا صرفاً جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان حرفه‌ای نیست.