سیستم بینالمللی تشخیص و ارزیابی پوسیدگی
تعریف
ICDAS (International Caries Detection and Assessment System) یک سیستم استاندارد برای تشخیص و ثبت بصری پوسیدگی است که شدت ضایعه را روی هر سطح دندان با یک کد از ۰ تا ۶ نشان میدهد. کد ۰ یعنی سطح سالم. کد ۱ و ۲ تغییر بصری در مینا بدون شکست سطح هستند: کد ۱ فقط بعد از خشک کردن طولانی با هوا دیده میشود و کد ۲ روی سطح مرطوب هم مشخص است. کد ۳ شکست موضعی مینا بدون دیده شدن عاج است و کد ۴ سایهی تیرهای است که از عاجِ زیر مینا دیده میشود. کد ۵ حفرهی واضح با عاج قابل مشاهده و کد ۶ حفرهی وسیعی است که بیش از نیمی از سطح را درگیر کرده است.
معاینه روی دندان تمیز انجام میشود، ابتدا در حالت مرطوب و سپس بعد از خشک کردن با هوا. نسخهی رایج این سیستم ICDAS II است و برای سطوح دارای ترمیم یا سیلنت از کد دورقمی استفاده میشود که رقم اول وضعیت ترمیم و رقم دوم کد پوسیدگی را نشان میدهد.
مرز مفهوم و سوءبرداشتها
رایجترین سوءبرداشت این است که کد ICDAS همان دستور درمان است. این سیستم فقط میگوید ضایعه در ظاهر تا کجا پیش رفته است و دربارهی فعال یا متوقف بودن آن چیزی نمیگوید. دو ضایعه با کد یکسان میتوانند رفتار کاملاً متفاوتی داشته باشند: یکی در حال پیشرفت و دیگری سالها متوقف. ارزیابی فعالیت ضایعه و ریسک بیمار مرحلهی جداگانهای است که در چارچوب ICCMS به ICDAS اضافه شده است.
سوءبرداشت دوم این است که کدها پلههای مساوی از عمق ضایعه هستند. کد ۴ حفرهی باز ندارد و در ظاهر از کد ۳ سالمتر به نظر میرسد، اما سایهی تیره نشان میدهد که عاج درگیر شده و ضایعه معمولاً عمیقتر است. به همین دلیل کد بصری جای رادیوگرافی را نمیگیرد و عمق واقعی ضایعه را بهتنهایی مشخص نمیکند.
نکتهی سوم به روش معاینه برمیگردد. ICDAS یک سیستم بصری است و سوند نوکتیز در آن جایی ندارد. فشار دادن سوند در ضایعهی اولیه میتواند سطح مینا را بشکند و ضایعهی قابل برگشت را به حفره تبدیل کند. اگر ابزاری به کار برود، پروب سرگرد است که فقط برای لمس آرام سطح استفاده میشود. بدون تمیز کردن و خشک کردن دندان هم تفکیک کد ۱ از ۲ عملاً ممکن نیست.
نقش در تصمیمگیری درمانی
ارزش اصلی ICDAS این است که ضایعات اولیه را قبل از تشکیل حفره ثبت میکند، یعنی زمانی که هنوز میتوان با روشهای غیرتهاجمی مثل کنترل پلاک، فلوراید و سیلنت جلوی پیشرفت را گرفت. در کدهای ۱ و ۲ اصل بر درمان غیرتهاجمی و پایش است. در کدهای ۳ و ۴ تصمیم به فعالیت ضایعه، عمق آن در رادیوگرافی و ریسک بیمار بستگی دارد. در کدهای ۵ و ۶ معمولاً درمان ترمیمی لازم میشود.
کاربرد دوم، پایش در طول زمان است. وقتی هر سطح با یک کد مشخص ثبت شده باشد، در جلسهی بعد میتوان فهمید ضایعه ثابت مانده یا پیش رفته است، و همین مقایسه مبنای ادامهی پایش یا شروع مداخله میشود. این ثبت استاندارد زبان مشترکی هم بین دندانپزشکان و بین مطالعات ایجاد میکند. کد ICDAS شدت ضایعه را مشخص میکند، ولی تصمیم درمانی از کنار هم گذاشتن شدت، فعالیت و ریسک بیمار گرفته میشود.
محتوای این صفحه برای استفادهٔ آموزشی دندانپزشکان و دانشجویان دندانپزشکی تهیه شده است.