نکتهٔ کلینیکی ۱۰۹ — قالبگیری ایمپلنت: هدف
وقتی از یک دندان تراشخورده قالب میگیریم، سطح دندان را کپی میکنیم. مادهی قالبگیری دور دندان سفت میشود و یک نگاتیو از شکل تراش به ما میدهد. لابراتوار داخلش گچ میریزد و یک مدل گچی (کست) درست میکند که دندان تراشخورده عیناً روی آن هست، و تکنسین روکش را روی همین مدل میسازد.

در ایمپلنت این روش جواب نمیدهد. ایمپلنت (یا فیکسچر) یک پیچ تیتانیومی داخل استخوان است که بالایش را لثه پوشانده، و حتی اگر سرش را ببینیم، از شکل این سطح کوچک نمیشود فهمید ایمپلنت دقیقاً کجاست و به کدام طرف متمایل است. پس در قالبگیری ایمپلنت دنبال کپی کردن سطح نیستیم، بلکه موقعیت ایمپلنت را از دهان بیمار به مدل گچی منتقل میکنیم.
قطعههایی که این کار را انجام میدهند
اولی ایمپرشن کوپینگ است، یک قطعهی فلزی کوچک که با پیچ به ایمپلنت وصل میشود و از لثه بیرون میزند. چون کوپینگ بدون لقی روی ایمپلنت بسته شده، هر جا ایمپلنت باشد کوپینگ هم دقیقاً همانجاست. پس به جای ایمپلنت، از کوپینگ قالب میگیریم. کوپینگ در واقع ادامهی ایمپلنت است که آوردهایمش بیرون تا قالب بتواند ثبتش کند.

دومی آنالوگ است، یک قطعهی فلزی که سرش دقیقاً شکل سر ایمپلنت را دارد، با همان کانکشن و همان رزوهی داخلی برای پیچ، ولی به جای استخوان داخل مدل گچی میرود. پایین آنالوگ به جای رزوه، شیار و سطح صاف دارد که داخل گچ محکم بماند و نچرخد. به زبان ساده آنالوگ نمایندهی ایمپلنت در لابراتوار است.

در لابراتوار آنالوگ را به کوپینگ قالبگیری وصل میکنند، طوری که کوپینگ دقیقاً در همان جایی از قالب باشد که در دهان ثبت شده، و بعد گچ میریزند. وقتی گچ سفت شد، آنالوگ در همان موقعیتی داخل گچ گیر افتاده که ایمپلنت در استخوان بیمار دارد، و هر قطعهای که تکنسین روی آن بسازد در دهان هم روی ایمپلنت مینشیند.

پس زنجیره این است: ایمپلنت، کوپینگ، قالب، آنالوگ، گچ. هر حلقه که کمی جابهجا شود، آنالوگ دیگر همان موقعیت ایمپلنت در دهان را ندارد.

دقیقاً چه چیزی منتقل میشود
اول جایگاه و عمق، یعنی سر ایمپلنت جلوتر یا عقبتر، به سمت گونه یا زبان، و چقدر پایینتر از لبهی لثه است. تکنسین بر اساس همین عمق ارتفاع اباتمنت، یعنی قطعهی بین ایمپلنت و روکش، و محل لبهی روکش را تعیین میکند.
دوم زاویه. جراح ایمپلنت را جایی میگذارد که استخوان هست، نه لزوماً جایی که روکش ایدهآل میخواهد، پس ایمپلنت گاهی کمی کج است. تکنسین باید این را بداند تا تصمیم بگیرد اباتمنت زاویهدار لازم است یا نه و سوراخ پیچ روکش از کجای دندان بیرون میآید. وقتی چند ایمپلنت داریم، زاویهشان نسبت به هم هم مهم است، چون پروتز باید بتواند از یک مسیر روی همهشان جا برود و بنشیند.

سوم جهت چرخشی. سر بیشتر ایمپلنتها یک شکل ضدچرخش دارد که به آن آنتیروتیشن میگویند. رایجترینش هگز، یعنی ششضلعی، است. ته اباتمنت هم همین ششضلعی را دارد و فقط در شش حالت مشخص روی ایمپلنت مینشیند. اگر جهت هگز در مدل با دهان یکی نباشد، اباتمنت در دهان چند درجه چرخیده مینشیند و لبهها، شکل روکش و تماسش با دندانهای مقابل به هم میریزد. این موضوع در روکش تکی خیلی مهم است. در پروتزهای چندواحدی معمولاً از قطعههایی استفاده میکنیم که با هگز درگیر نمیشوند، ولی آنجا جایگاه و زاویهی ایمپلنتها نسبت به هم حساستر میشود.

چهارم شکل لثه. این یکی دیگر موقعیت ایمپلنت نیست و همان کپی کردن سطح است، ولی سطح لثهی دور ایمپلنت. بعد از جوش خوردن ایمپلنت، معمولاً هیلینگ اباتمنت یا روکش موقت میگذاریم تا لثه دورش شکل بگیرد و تونلی درست شود که روکش نهایی از داخلش بیرون بیاید. شکل این خروج را امرجنس پروفایل میگویند، همان تونلهایی که در بافت صورتی تصویر ۴ هم دیده میشوند. مشکل اینجاست که بعد از باز کردن هیلینگ یا روکش موقت، لثه ظرف چند دقیقه جمع میشود، و کوپینگ معمولی که گرد و باریک است این تونل را پر نمیکند تا شکلش حفظ شود. اگر این شکل ثبت نشود، تکنسین آن را حدسی طراحی میکند و نتیجهاش یا فشار اضافه روی لثه است یا فضای خالی برای جمع شدن پلاک.

چرا دقت اینقدر مهم است
بین ریشهی دندان طبیعی و استخوان لایهای به اسم PDL هست که اجازه میدهد دندان در حد دهها میکرون جابهجا شود، و همین جابهجایی بخشی از خطای کوچک یک بریج را جبران میکند. ایمپلنت مستقیم به استخوان جوش خورده و حرکتش در حد چند میکرون است، پس هر خطایی در انتقال موقعیت مستقیم به پروتز منتقل میشود.

نتیجهی چنین خطایی این است که پروتز passive fit ندارد، یعنی بدون فشار روی ایمپلنتها نمینشیند و موقع بستن پیچ، به زور سر جایش کشیده میشود. تنشی که ایجاد میشود در پیچ، اباتمنت، بدنهی پروتز و محل اتصال ایمپلنت به استخوان میماند، و در کلینیک آن را بیشتر به شکل شل شدن یا شکستن پیچ و قطعات میبینیم.

البته passive fit صددرصد در عمل اغلب به دست نمیآید، چون هر مرحله از قالب تا ساخت پروتز کمی خطا اضافه میکند. هدف این است که جمع این خطاها در حدی بماند که سیستم تحملش کند، و چون قالبگیری اولین مرحله است، اگر همینجا جایگاه، زاویه یا جهت ایمپلنت اشتباه منتقل شود، مرحلههای بعدی آن را جبران نمیکنند و خطا تا پروتز نهایی میرسد.
محتوای این صفحه برای استفادهٔ آموزشی دندانپزشکان و دانشجویان دندانپزشکی تهیه شده است.