DentCast
DentCast
دکتر فواد شهابیان

نکتهٔ کلینیکی ۱۰۹ — قالب‌گیری ایمپلنت: هدف

تاریخ انتشار: آخرین بازبینی:
English

وقتی از یک دندان تراش‌خورده قالب می‌گیریم، سطح دندان را کپی می‌کنیم. ماده‌ی قالب‌گیری دور دندان سفت می‌شود و یک نگاتیو از شکل تراش به ما می‌دهد. لابراتوار داخلش گچ می‌ریزد و یک مدل گچی (کست) درست می‌کند که دندان تراش‌خورده عیناً روی آن هست، و تکنسین روکش را روی همین مدل می‌سازد.

قالب و مدل گچی
تصویر ۱: قالب (a) و مدل‌های گچی ساخته‌شده از آن (b تا d).

در ایمپلنت این روش جواب نمی‌دهد. ایمپلنت (یا فیکسچر) یک پیچ تیتانیومی داخل استخوان است که بالایش را لثه پوشانده، و حتی اگر سرش را ببینیم، از شکل این سطح کوچک نمی‌شود فهمید ایمپلنت دقیقاً کجاست و به کدام طرف متمایل است. پس در قالب‌گیری ایمپلنت دنبال کپی کردن سطح نیستیم، بلکه موقعیت ایمپلنت را از دهان بیمار به مدل گچی منتقل می‌کنیم.

قطعه‌هایی که این کار را انجام می‌دهند

اولی ایمپرشن کوپینگ است، یک قطعه‌ی فلزی کوچک که با پیچ به ایمپلنت وصل می‌شود و از لثه بیرون می‌زند. چون کوپینگ بدون لقی روی ایمپلنت بسته شده، هر جا ایمپلنت باشد کوپینگ هم دقیقاً همان‌جاست. پس به جای ایمپلنت، از کوپینگ قالب می‌گیریم. کوپینگ در واقع ادامه‌ی ایمپلنت است که آورده‌ایمش بیرون تا قالب بتواند ثبتش کند.

ایمپرشن کوپینگ
تصویر ۲: ایمپرشن کوپینگ بسته‌شده روی ایمپلنت، روی مدل آموزشی.

دومی آنالوگ است، یک قطعه‌ی فلزی که سرش دقیقاً شکل سر ایمپلنت را دارد، با همان کانکشن و همان رزوه‌ی داخلی برای پیچ، ولی به جای استخوان داخل مدل گچی می‌رود. پایین آنالوگ به جای رزوه، شیار و سطح صاف دارد که داخل گچ محکم بماند و نچرخد. به زبان ساده آنالوگ نماینده‌ی ایمپلنت در لابراتوار است.

آنالوگ
تصویر ۳: آنالوگ چند سیستم ایمپلنت مختلف. بالای هر آنالوگ همان کانکشن ایمپلنت آن سیستم را دارد و شیارها و سطح صاف پایینش برای این است که داخل گچ محکم بماند و نچرخد.

در لابراتوار آنالوگ را به کوپینگ قالب‌گیری وصل می‌کنند، طوری که کوپینگ دقیقاً در همان جایی از قالب باشد که در دهان ثبت شده، و بعد گچ می‌ریزند. وقتی گچ سفت شد، آنالوگ در همان موقعیتی داخل گچ گیر افتاده که ایمپلنت در استخوان بیمار دارد، و هر قطعه‌ای که تکنسین روی آن بسازد در دهان هم روی ایمپلنت می‌نشیند.

مدل گچی با آنالوگ
تصویر ۴: مدل گچی با دو آنالوگ. قسمت صورتی بافت نرم مصنوعی است که شکل لثه‌ی بیمار را تقلید می‌کند و برای کار تکنسین از مدل جدا می‌شود.

پس زنجیره این است: ایمپلنت، کوپینگ، قالب، آنالوگ، گچ. هر حلقه که کمی جابه‌جا شود، آنالوگ دیگر همان موقعیت ایمپلنت در دهان را ندارد.

مراحل قالب‌گیری
تصویر ۵: یکی از روش‌های قالب‌گیری ایمپلنت: کوپینگ روی ایمپلنت بسته می‌شود، قالب گرفته می‌شود، و بعد کوپینگ همراه آنالوگ سر جای خودش داخل قالب برگردانده می‌شود.

دقیقاً چه چیزی منتقل می‌شود

اول جایگاه و عمق، یعنی سر ایمپلنت جلوتر یا عقب‌تر، به سمت گونه یا زبان، و چقدر پایین‌تر از لبه‌ی لثه است. تکنسین بر اساس همین عمق ارتفاع اباتمنت، یعنی قطعه‌ی بین ایمپلنت و روکش، و محل لبه‌ی روکش را تعیین می‌کند.

دوم زاویه. جراح ایمپلنت را جایی می‌گذارد که استخوان هست، نه لزوماً جایی که روکش ایده‌آل می‌خواهد، پس ایمپلنت گاهی کمی کج است. تکنسین باید این را بداند تا تصمیم بگیرد اباتمنت زاویه‌دار لازم است یا نه و سوراخ پیچ روکش از کجای دندان بیرون می‌آید. وقتی چند ایمپلنت داریم، زاویه‌شان نسبت به هم هم مهم است، چون پروتز باید بتواند از یک مسیر روی همه‌شان جا برود و بنشیند.

زاویه‌ی ایمپلنت‌ها
تصویر ۶: ایمپرشن کوپینگ روی چند ایمپلنت در فک بالا و پایین. ایمپلنت‌ها نسبت به هم زاویه‌های متفاوتی دارند و کوپینگ‌ها پیش از قالب‌گیری به هم وصل شده‌اند.

سوم جهت چرخشی. سر بیشتر ایمپلنت‌ها یک شکل ضدچرخش دارد که به آن آنتی‌روتیشن می‌گویند. رایج‌ترینش هگز، یعنی شش‌ضلعی، است. ته اباتمنت هم همین شش‌ضلعی را دارد و فقط در شش حالت مشخص روی ایمپلنت می‌نشیند. اگر جهت هگز در مدل با دهان یکی نباشد، اباتمنت در دهان چند درجه چرخیده می‌نشیند و لبه‌ها، شکل روکش و تماسش با دندان‌های مقابل به هم می‌ریزد. این موضوع در روکش تکی خیلی مهم است. در پروتزهای چندواحدی معمولاً از قطعه‌هایی استفاده می‌کنیم که با هگز درگیر نمی‌شوند، ولی آنجا جایگاه و زاویه‌ی ایمپلنت‌ها نسبت به هم حساس‌تر می‌شود.

هگز داخلی
تصویر ۷: نمای از بالای ایمپلنت با کانکشن داخلی شش‌ضلعی (هگز). سوراخ وسط محل بسته شدن پیچ اباتمنت است.

چهارم شکل لثه. این یکی دیگر موقعیت ایمپلنت نیست و همان کپی کردن سطح است، ولی سطح لثه‌ی دور ایمپلنت. بعد از جوش خوردن ایمپلنت، معمولاً هیلینگ اباتمنت یا روکش موقت می‌گذاریم تا لثه دورش شکل بگیرد و تونلی درست شود که روکش نهایی از داخلش بیرون بیاید. شکل این خروج را امرجنس پروفایل می‌گویند، همان تونل‌هایی که در بافت صورتی تصویر ۴ هم دیده می‌شوند. مشکل اینجاست که بعد از باز کردن هیلینگ یا روکش موقت، لثه ظرف چند دقیقه جمع می‌شود، و کوپینگ معمولی که گرد و باریک است این تونل را پر نمی‌کند تا شکلش حفظ شود. اگر این شکل ثبت نشود، تکنسین آن را حدسی طراحی می‌کند و نتیجه‌اش یا فشار اضافه روی لثه است یا فضای خالی برای جمع شدن پلاک.

تونل لثه
تصویر ۸: تونل لثه دور ایمپلنت بعد از برداشتن روکش موقت. روکش نهایی باید از داخل همین تونل و با همین شکل بیرون بیاید. عمق ایمپلنت زیر لبه‌ی لثه هم در همین تصویر دیده می‌شود.

چرا دقت این‌قدر مهم است

بین ریشه‌ی دندان طبیعی و استخوان لایه‌ای به اسم PDL هست که اجازه می‌دهد دندان در حد ده‌ها میکرون جابه‌جا شود، و همین جابه‌جایی بخشی از خطای کوچک یک بریج را جبران می‌کند. ایمپلنت مستقیم به استخوان جوش خورده و حرکتش در حد چند میکرون است، پس هر خطایی در انتقال موقعیت مستقیم به پروتز منتقل می‌شود.

دندان و ایمپلنت
تصویر ۹: مقایسه‌ی اتصال دندان طبیعی و ایمپلنت به استخوان. دندان با فیبرهای PDL به استخوان وصل است، ولی ایمپلنت (Screw-type implant) مستقیم با استخوان جوش خورده (osseointegration).

نتیجه‌ی چنین خطایی این است که پروتز passive fit ندارد، یعنی بدون فشار روی ایمپلنت‌ها نمی‌نشیند و موقع بستن پیچ، به زور سر جایش کشیده می‌شود. تنشی که ایجاد می‌شود در پیچ، اباتمنت، بدنه‌ی پروتز و محل اتصال ایمپلنت به استخوان می‌ماند، و در کلینیک آن را بیشتر به شکل شل شدن یا شکستن پیچ و قطعات می‌بینیم.

رادیوگرافی عدم تطابق
تصویر ۱۰: رادیوگرافی اتصال فریم‌ورک به ایمپلنت. عدم تطابق به شکل یک خط تیره در محل اتصال دیده می‌شود. رادیوگرافی این را نشان می‌دهد، ولی پسیو بودن پروتز را نمی‌شود از روی آن تأیید کرد.

البته passive fit صددرصد در عمل اغلب به دست نمی‌آید، چون هر مرحله از قالب تا ساخت پروتز کمی خطا اضافه می‌کند. هدف این است که جمع این خطاها در حدی بماند که سیستم تحملش کند، و چون قالب‌گیری اولین مرحله است، اگر همین‌جا جایگاه، زاویه یا جهت ایمپلنت اشتباه منتقل شود، مرحله‌های بعدی آن را جبران نمی‌کنند و خطا تا پروتز نهایی می‌رسد.

محتوای این صفحه برای استفادهٔ آموزشی دندان‌پزشکان و دانشجویان دندان‌پزشکی تهیه شده است.

دکتر فواد شهابیان متخصص پروتزهای دندانی و ایمپلنت

جستجوی سراسری دنت‌کست