دیابت و ایمپلنت دندانی
از تصمیم قبل از جراحی تا نگهداری بلندمدت.
سوال رایج این است که آیا برای بیمار دیابتیک میشود ایمپلنت گذاشت. پاسخ بله است. اما این در واقع یک سوال نیست، دو سوال است که معمولاً با هم اشتباه میشوند. اول اینکه ایمپلنت به osseointegration میرسد یا نه. دوم اینکه چند سال در دهان بیمار میماند. جواب این دو با هم فرق دارد.
∆ ۱. دیابت کنترلشده منع ایمپلنت نیست
دیابت امروز یک ریسک فاکتور است، نه contraindication. آستانهی کنترل مناسب، HbA1c زیر ۷ درصد است. تا زیر ۸ درصد هم معمولاً قابل قبول شمرده میشود.
در این محدوده، بقای ایمپلنت تفاوت عملی با افراد غیر دیابتیک ندارد. اعداد گزارششده حدود ۹۶ تا ۹۷ درصد در یک سال و حدود ۸۷ تا ۹۶ درصد در پنج سال است. در مطالعات مقایسهای، نرخ شکست در فاز osseointegration هم تفاوت معناداری با گروه سالم نشان نداده است.
پس بیمار با قند سهماههی کنترلشده کاندید مناسبی است.
∆ ۲. بیمار با قند کنترلنشده
اینجا جایی است که راحت میشود اشتباه برداشت کرد.
مطالعاتی که implant stability را در هفتههای اول اندازه گرفتهاند، در بیماران با کنترل ضعیف افت بیشتر و طولانیتری دیدهاند. با این حال همان ایمپلنتها در نهایت به ثبات رسیدهاند و بعد از یک سال تفاوت محسوسی باقی نمانده است.
یک متاآنالیز هم بهطور مستقیم نرخ شکست را بین دیابت کنترلشده و کنترلنشده مقایسه کرده و تفاوت معناداری پیدا نکرده است. اما این یک مطالعه است، نه یک اجماع. تعداد بیماران و ایمپلنتهای بررسیشده کم بوده و نتیجهاش بیشتر از این جنس است که «تفاوتی نشان داده نشد»، نه اینکه «تفاوتی وجود ندارد». این دو جمله یکی نیستند.
نکتهی دیگر اینکه بیماران این مطالعات معمولاً افرادی بودهاند که فقط قندشان بالا بوده، نه بیمارانی با عوارض سیستمیک پیشرفته. پس تعمیم دادن نتیجه به هر بیمار دیابتیکی درست نیست.
موضع عملی معقول این است. قند کنترلنشده را منع مطلق ندانید، ولی مجوز هم حسابش نکنید. اگر میشود جراحی را تا بهبود کنترل قند عقب انداخت، این کار ارزش دارد. اگر نمیشود، با پروتکل محافظهکارانهتر پیش بروید.
یک توصیهی مشخص در منابع آمده است: در بیمار دیابتیک immediate loading انجام نشود.
∆ ۳. بعد از osseointegration، نگرانی عوض میشود
تا قبل از osseointegration نگرانی شما early failure است. بعد از آن، نگرانی به peri-implantitis و تحلیل استخوان کرستال منتقل میشود. یعنی از اتفاقی که در چند هفته تمام میشود، میرسیم به وضعیتی مزمن که تا آخر عمر ایمپلنت ادامه دارد. اینجا کنترل قند دیگر یک شرط عبور از جراحی نیست، یک عامل همیشگی است.
مهمترین یافتهی بالینی این بخش این است. ریسک peri-implantitis در بیمار دیابتیک حدود ۵۰ درصد بیشتر است، ولی ریسک mucositis تفاوت معناداری ندارد.
یعنی تفاوت دیابت در شروع شدن التهاب نیست، در سرنوشت آن است. همان mucositis که در بیمار سالم معمولاً با یک جلسه دبریدمان و اصلاح بهداشت برمیگردد، در بیمار دیابتیک احتمال بیشتری دارد که به تخریب استخوان برسد. برای مطب یعنی آستانهی مداخله را در این بیماران پایین بیاورید.
دربارهی اینکه هرچه HbA1c بالاتر باشد وضعیت peri-implant بدتر است یا نه، شواهد یکدست نیست. بعضی منابع رابطهی وابسته به دوز گزارش کردهاند. بعضی دیگر در میان خود بیماران دیابتیک چنین ارتباطی پیدا نکردهاند، البته مشروط بر اینکه بهداشت دهان بهدقت حفظ شود. آنچه در منابع مختلف ثابتتر تکرار شده، تفاوت بین دیابتیک و غیر دیابتیک است، نه تفاوت بین درجات مختلف قند بالا.
∆ ۴. اثر دیابت را در سالهای اول نمیبینید
تا حدود شش سال اول، بقای ایمپلنت در دیابتیک و غیر دیابتیک تفاوتی ندارد. تفاوت در پیگیریهای طولانیتر خودش را نشان میدهد. همین الگو در peri-implantitis هم دیده میشود. سالهای نخست تفاوت محسوسی نیست، ولی در بلندمدت التهاب peri-implant بیشتر است.
نتیجهی عملی روشن است. موفقیت دو سه سال اول را نشانهی خیال راحت نگیرید. دقیقاً همین موفقیت اولیه است که باعث میشود recall شل شود.
∆ ۵. فاصلهی پیگیری
عدد اختصاصی و اثباتشدهای برای بیمار دیابتیک وجود ندارد. آنچه در منابع هست این است:
- برای بیمار با ریسک متوسط، فاصلهی ۵ تا ۶ ماه توصیه شده، آن هم به عنوان حداکثر و نه حداقل.
- برای سال اول بعد از قرار دادن ایمپلنت، فاصلهی سهماهه پیشنهاد شده است.
- بیمار دیابتیک به دلیل ریسک بالاتر peri-implantitis در دستهی پرخطر قرار میگیرد، پس فاصلهی کوتاهتر برای او منطقی است.
توجه کنید که هیچ مطالعهای فاصلهی recall را اختصاصاً روی بیماران دیابتیک نسنجیده است. کوتاهتر کردن فاصله در این بیماران از منطق ریسک بالاتر آنها میآید، نه از عددی که در مطالعهای به دست آمده باشد. در عمل، سه تا چهار ماه انتخاب معقولی است، بهخصوص در بیماری که سابقهی پریودنتیت یا مصرف سیگار هم دارد.
∆ ۶. آنچه هنوز روشن نیست
انصاف علمی حکم میکند این را هم بگوییم. بیشتر مطالعاتی که ارتباط دیابت و peri-implantitis را نشان دادهاند طراحی retrospective یا cross-sectional دارند. یعنی نمیشود از آنها رابطهی علی نتیجه گرفت و باید در حد association خوانده شوند. دادهها دربارهی osseointegration در دیابت کنترلشده هم هنوز ناهمگون توصیف میشود.
با این همه، جمعبندی مشترک منابع روشن است. دیابت را باید ریسک فاکتور بالقوه برای تاخیر در osseointegration، التهاب peri-implant و بقای پایینتر در نظر گرفت و در برنامهی درمان و follow-up لحاظ کرد.
∆ ۷. جمعبندی برای مطب
- HbA1c بگیرید، نه فقط FBS. زیر ۷ ایدهآل است، تا ۸ قابل قبول با احتیاط.
- immediate loading نگذارید و دورهی healing را دستبازتر بگیرید.
- به بیمار توضیح دهید که کنترل قند مجوز عبور از جراحی نیست، شرط ماندگاری ایمپلنت است.
- recall را کوتاهتر بگیرید و هر mucositis را زودتر و جدیتر درمان کنید.
- روی بهداشت دهان وقت بگذارید. در این بیماران بهداشت خوب بخش زیادی از تفاوت را جبران میکند.
- دیابت بهعلاوهی سابقهی پریودنتیت یا سیگار یعنی ریسک انباشته. برنامهی نگهدارنده باید به همان نسبت سختگیرانهتر باشد.
∆ منابع
- Naujokat H, Kunzendorf B, Wiltfang J. Dental implants and diabetes mellitus: a systematic review. Int J Implant Dent. 2016;2:5.
- Wagner J, et al. Systematic review on diabetes mellitus and dental implants: an update. Int J Implant Dent. 2022;8:1.
- Monje A, Catena A, Borgnakke WS. Association between diabetes mellitus/hyperglycaemia and peri-implant diseases: systematic review and meta-analysis. J Clin Periodontol. 2017;44(6):636-648.
- Monje A, Aranda L, Diaz KT, et al. Impact of maintenance therapy for the prevention of peri-implant diseases: a systematic review and meta-analysis. J Dent Res. 2016;95(4):372-379.
- Shi Q, Xu J, Huo N, Cai C, Liu H. Does a higher glycemic level lead to a higher rate of dental implant failure? A meta-analysis. J Am Dent Assoc. 2016;147(11):875-881.
- Shang R, Gao L. Impact of hyperglycemia on the rate of implant failure and peri-implant parameters in patients with type 2 diabetes mellitus: systematic review and meta-analysis. J Am Dent Assoc. 2021;152(3):189-201.
- Chrcanovic BR, Albrektsson T, Wennerberg A. Diabetes and oral implant failure: a systematic review. J Dent Res. 2014;93(9):859-867.
- Oates TW, Dowell S, Robinson M, McMahan CA. Glycemic control and implant stabilization in type 2 diabetes mellitus. J Dent Res. 2009;88(4):367-371.
- Oates TW, et al. The effects of elevated hemoglobin A1c in patients with type 2 diabetes mellitus on dental implants: survival and stability at one year. J Am Dent Assoc. 2014.
- Success Rates of Dental Implants in Patients With Diabetes: A Systematic Review. Cureus. 2025.
- Wang HL, Monje A, et al. Long-term periodontal and peri-implant tissue stability under supportive therapy. Periodontol 2000. 2026.
- ITI Blog. Diabetes and implantology. 2024.