DentCast
DentCast
دکتر فواد شهابیان

نکتهٔ کلینیکی ۱۱۲ — قالب‌گیری ایمپلنت: اسکن دیجیتال

تاریخ انتشار: آخرین بازبینی:
English

در قالب‌گیری دیجیتال، به جای کوپینگ و ماده‌ی قالب‌گیری، یک قطعه‌ی کوچک به اسم اسکن بادی (scan body) روی ایمپلنت می‌بندیم و اسکنر داخل دهانی سطح آن را ثبت می‌کند. اسکنر خود ایمپلنت را نمی‌بیند و فقط شکل اسکن بادی ثبت می‌شود. موقعیت ایمپلنت را نرم‌افزار از روی همین شکل حساب می‌کند. پس دقت کار به دو چیز بستگی دارد: اسکن بادی کامل سر جایش نشسته باشد و نرم‌افزار آن را درست شناسایی کند.

اسکن بادی روی ایمپلنت
تصویر ۱: اسکن بادی بسته‌شده روی ایمپلنت در فک بالا. سطح صاف روی اسکن بادی جهت چرخشی را برای نرم‌افزار مشخص می‌کند.

اسکن بادی چطور موقعیت ایمپلنت را منتقل می‌کند

اسکن بادی معمولاً از PEEK یا تیتانیوم ساخته می‌شود. پایینش کانکشن همان ایمپلنت را دارد، پس مثل کوپینگ فقط در یک جهت روی ایمپلنت می‌نشیند. بالایش یک شکل هندسی مشخص دارد، معمولاً یک سطح صاف یا شیب‌دار، که جهت چرخش و موقعیت فضایی را نشان می‌دهد. بعد از اسکن، فایل سه‌بعدی همان اسکن بادی از لایبرری (library) نرم‌افزار برداشته می‌شود و روی شکل اسکن‌شده منطبق می‌شود. نرم‌افزار می‌داند در فایل لایبرری، ایمپلنت دقیقاً کجای اسکن بادی قرار دارد. برای همین با همین انطباق، جایگاه و عمق و زاویه و جهت چرخشی ایمپلنت در مدل دیجیتال بازسازی می‌شود. آنالوگ و مدل این بار مجازی‌اند. اگر مدل فیزیکی لازم باشد، از روی همین فایل پرینت می‌شود و یک آنالوگ مخصوص مدل پرینتی (digital analog) داخلش قرار می‌گیرد.

با این روش خطای برگرداندن کوپینگ و تغییر شکل ماده دیگر وجود ندارد، ولی به جایشان چند منبع خطای تازه اضافه می‌شود.

انطباق لایبرری در نرم‌افزار
تصویر ۲: انطباق فایل لایبرری روی اسکن بادی‌های ناحیه‌ی ۳۵ و ۳۷ در نرم‌افزار. رنگ‌ها اختلاف سطح اسکن‌شده با فایل لایبرری را نشان می‌دهند و سبز یعنی انطباق نزدیک. در کادر سمت راست فایل لایبرری اسکن بادی دیده می‌شود.

اسکن بادی کجا خطا می‌سازد

اولین منبع خطا نشستن ناقص است. اسکن بادی باید کامل روی کانکشن بنشیند و پیچش با دست یا با گشتاوری که کارخانه گفته سفت شود. اگر بافت نرم یا استخوان اطراف پلتفرم، مثلاً در ایمپلنت عمیق، جلوی نشستن کامل را بگیرد، نرم‌افزار همان موقعیت غلط را بدون هیچ هشداری به ایمپلنت نسبت می‌دهد. هر جا شک داریم، با رادیوگرافی نشستن کامل را چک می‌کنیم (جزئیاتش در قسمت بعدی می‌آید).

منبع دوم خطا، انتخاب لایبرری اشتباه است. هر اسکن بادی فایل لایبرری مخصوص خودش را دارد. اگر لایبرری با برند و مدل اسکن بادی و سیستم ایمپلنت جور نباشد، ممکن است انطباق در ظاهر خوب باشد ولی ایمپلنت با ارتفاع یا موقعیت غلط بازسازی شود. برای همین باید نوع اسکن بادی، سیستم ایمپلنت و قطر پلتفرم دقیق به لابراتوار گفته شود. بهتر است اسکن بادی و Ti-Base، یعنی پایه‌ی تیتانیومی که روکش روی آن چسبانده می‌شود، از یک برند باشند.

منبع سوم سایش و آسیب خود اسکن بادی است. خیلی از اسکن بادی‌ها برای تعداد استفاده‌ی محدود طراحی شده‌اند. اسکن بادی PEEK با استریل شدن‌های مکرر و چندین بار بستن و باز کردن ساییده می‌شود و کانکشن یا سطح شناسایی‌اش تغییر می‌کند. خراش روی سطح بالایی هم انطباق را خراب می‌کند.

منبع چهارم خطا، کیفیت خود اسکن است. اگر بخشی از سطح اسکن بادی به خاطر خون، بزاق یا لثه ثبت نشود، نرم‌افزار انطباق را روی یک سطح ناقص انجام می‌دهد. قسمتی از اسکن بادی که بیرون از لثه است باید کامل و تمیز اسکن شود.

ثبت امرجنس پروفایل

اسکن بادی شکل لثه را منتقل نمی‌کند. از طرفی وقتی هیلینگ اباتمنت یا روکش موقت را باز می‌کنیم، لثه‌ی اطراف در چند دقیقه شروع به جمع شدن (collapse) می‌کند. دو راه رایج داریم. راه اول این است که بلافاصله بعد از باز کردن، اول خود بافت را بدون اسکن بادی اسکن کنیم، بعد اسکن بادی را ببندیم و فقط همان ناحیه را دوباره اسکن کنیم تا نرم‌افزار دو اسکن را روی هم بگذارد. راه دوم، مخصوصاً وقتی لثه را با روکش موقت فرم داده‌ایم، اسکن خود روکش موقت است. روکش موقت یک بار در دهان اسکن می‌شود و یک بار بیرون از دهان روی آنالوگ، با همه‌ی سطوحش، تا شکل زیرلثه‌ای آن که همان امرجنس پروفایل است به فایل منتقل شود.

امرجنس پروفایل
تصویر ۳: بافت نرم فرم‌گرفته‌ی اطراف ایمپلنت در ناحیه‌ی قدامی فک بالا، بلافاصله بعد از باز کردن قطعه‌ی روی ایمپلنت. همین شکل لثه امرجنس پروفایل است که باید پیش از جمع شدن ثبت شود.

محدودیت در فول آرچ و اسپن‌های بلند

اسکنر داخل دهانی کل قوس را یکجا نمی‌بیند. پشت سر هم تصویرهای کوچک می‌گیرد و آن‌ها را به هم می‌چسباند (stitching). در یک یا دو ایمپلنت کنار دندان‌های طبیعی، دندان‌ها نقطه‌های مرجع خوبی هستند و دقت کار برای کلینیک کافی است. در بی‌دندانی کامل یا اسپن بلند، بین اسکن بادی‌ها فقط لثه‌ی صاف و یکنواخت است و نقطه‌ی مرجع کمی برای چسباندن تصویرها وجود دارد. خطای کوچک هر مرحله روی هم جمع می‌شود و فاصله‌ی ایمپلنت‌های دو طرف قوس ممکن است آن‌قدر جابه‌جا شود که در یک فریم‌ورک یک‌تکه پسیو فیت از بین برود.

برای همین در فول آرچ معمولاً یکی از این دو راه هم کنار اسکن به کار می‌رود. اولی فوتوگرامتری (photogrammetry) است. یک دوربین مخصوص بیرون از دهان از اسکن بادی‌های مخصوص با الگوی کدگذاری‌شده عکس می‌گیرد و موقعیت آن‌ها را نسبت به هم مستقیم اندازه می‌گیرد، بدون اینکه تصویرها به هم چسبانده شوند. در این حالت موقعیت ایمپلنت‌ها از فوتوگرامتری می‌آید و شکل بافت از اسکن داخل دهانی. دومی جیگ وریفیکیشن (verification jig) است. یک قطعه‌ی سفت که از روی مدل، گچی یا پرینتی، ساخته می‌شود و در دهان امتحان می‌شود. اگر بدون فشار روی همه‌ی ایمپلنت‌ها بنشیند، یعنی مدل درست است.

اسکن بادی‌های فوتوگرامتری
تصویر ۴: اسکن بادی‌های مخصوص فوتوگرامتری روی چهار ایمپلنت در فک بی‌دندان. نقطه‌های سفید همان الگوی کدگذاری‌شده‌اند که دوربین موقعیت هر اسکن بادی را از روی آن‌ها اندازه می‌گیرد.

نکته‌هایی که پیش از فرستادن کار به لابراتوار باید در هر دو روش، سنتی و دیجیتال، چک شود بحث قسمت آخر است.

محتوای این صفحه برای استفادهٔ آموزشی دندان‌پزشکان و دانشجویان دندان‌پزشکی تهیه شده است.

دکتر فواد شهابیان متخصص پروتزهای دندانی و ایمپلنت

جستجوی سراسری دنت‌کست