اگر وسط باندینگ خون یا بزاق روی عاج (دنتین) بیاد چی کار کنیم؟
∆ چرا آلودگی مهم است
ایزولاسیون با رابردم استاندارد طلایی است، اما در مارجینهای سابژنژیوال، حفرههای عمیق پروگزیمال، نواحی تازه جراحیشده یا بیماران ناهمکار همیشه امکانپذیر نیست. در این شرایط بزاق، خون یا مایع شیار لثهای میتواند در یکی از مراحل باندینگ روی عاج بنشیند. بزاق عمدتاً آب است و مقداری آنزیم و گلیکوپروتئین دارد که سطح عاج را میپوشاند و wetting ادهزیو را مختل میکند. خون وضعیت بدتری ایجاد میکند، چون پروتئینهای پلاسما لایهای روی عاج تشکیل میدهند که مانع نفوذ رزین به توبولها و تشکیل هایبرید لایر میشود و رزین تگها کوتاهتر و کمتعدادتر میشوند. به همین دلیل اثر مخرب خون بر استحکام باند از بزاق بیشتر است. این چهارچوب برای سطح عاج نوشته شده است.
∆ یک قاعدهی ساده برای همهی مراحل
پاسخ به آلودگی به دو چیز وابسته است: در کدام مرحله رخ داده و با چه سیستم ادهزیوی کار میکنید. اما اگر بخواهید یک قاعده در ذهن داشته باشید، این است: بشویید، خشک کنید، و مرحلهای را که در آن بودید از نو انجام دهید. این قاعده تا قبل از کیور کردن ادهزیو در بیشتر سیستمها جواب میدهد و باند را بهطور قابل توجه، و اغلب تا نزدیک سطح غیرآلوده، بازمیگرداند. بعد از کیور کردن ادهزیو، بهویژه اگر آلودگی خون باشد، این قاعده قابل اتکا نیست و مطمئنترین راه برداشتن لایهی ادهزیو و شروع مجدد است. مواد هموستاتیک هم استثنای جداگانهای هستند که در انتها میآید. یک نکتهی کلی هم هست: هیچ روش رفع آلودگی، بازگشت کامل و قابل اعتماد باند به سطح غیرآلوده را تضمین نمیکند؛ این روشها افت را کم میکنند، نه صفر.
در ادامه هر مرحله برای چهار سیستم رایج جدا نوشته شده: etch-and-rinse (دو یا سه مرحلهای با اسید فسفریک جداگانه)، self-etch دومرحلهای (پرایمر و ادهزیو جدا)، self-etch تکمرحلهای (all-in-one) و ادهزیو یونیورسال در حالت self-etch.
∆ مرحلهی اول: عاج تراشخورده، هنوز چیزی روی آن نزدهاید
سادهترین حالت است و راهحل در همهی سیستمها یکی است: با اسپری آب بشویید (در حد ده ثانیه جریان آب کافی است)، خشک کنید و روند عادی را ادامه دهید.
etch-and-rinse: بعد از شستشو، اچ معمولی با اسید فسفریک خودش باقیماندههای خون را از سطح عاج حذف میکند و نیاز به کار اضافهای نیست.
self-etch دومرحلهای: شستشو و خشک کردن، یا حتی خشک کردن با کاغذ جاذب (blot dry)، قبل از پرایمر کافی گزارش شده است.
self-etch تکمرحلهای: شستشوی کوتاه با جریان آب قبل از کاربرد ادهزیو کافی است.
یونیورسال: شستشو و خشک کردن کافی است. در آلودگی شدید با خون، سدیم هیپوکلریت به همراه یک آنتیاکسیدان (سدیم آسکوربات یا پروآنتوسیانیدین) قبل از ادهزیو هم گزارش مثبت دارد، ولی گزینهی اضافه است، نه جایگزین شستشو.
∆ مرحلهی دوم: عاج را اچ کردهاید و بعد آلودگی رخ داده
این مرحله فقط در etch-and-rinse (و یونیورسال در حالت etch-and-rinse) وجود دارد. عاج اچشده و بدون پوشش نسبت به آلودگی بسیار حساس است. برای بزاق، شستشو و خشک کردن مجدد معمولاً کافی است. برای خون، شستشو با آب جوابگو نیست و باید دوباره اچ کنید، بشویید و خشک کنید. اچینگ مجدد در این مرحله مؤثرترین اقدام است و باند را تا نزدیک سطح غیرآلوده بازمیگرداند.
∆ مرحلهی سوم: پرایمر یا ادهزیو را زدهاید، هنوز کیور نکردهاید
شایعترین اتفاق در کار روزمره: ادهزیو روی عاج است، دستتان به سمت لایتکیور میرود و در همین فاصله لثه خونریزی میکند یا بزاق وارد حفره میشود. دو کار را در هیچ سیستمی نباید بکنید: با پوار خشک کنید و کیور کنید، یا روی همان لایهی آلوده یک لایه ادهزیو دیگر بزنید. اصل مشترک این است که لایهی آلوده باید با آب شسته شود و بعد مرحله تکرار شود.
etch-and-rinse: بشویید، با کاغذ جاذب یا پوار ملایم خشک کنید و ادهزیو را از نو بزنید و کیور کنید. اگر آلودگی خون بود، اچ مجدد کوتاه قبل از ادهزیو نتیجه را بهتر میکند و باند را تا نزدیک سطح غیرآلوده بازمیگرداند.
self-etch دومرحلهای: بشویید، خشک کنید و پرایمر و سپس ادهزیو را از نو بزنید و کیور کنید. نتیجه به محصول بستگی دارد؛ در برخی سیستمها این کار باند را بازمیگرداند و در برخی دیگر هیچ روشی مؤثر نبوده است.
self-etch تکمرحلهای: این گروه بیشترین وابستگی به محصول را دارد؛ یک ادهزیو با شستشو و تکرار به خوبی بازیابی میشود و ادهزیوی دیگر با همان پروتکل حتی افت بیشتری نشان میدهد. مطمئنترین کار این است که سطح را کامل بشویید و خشک کنید و باندینگ را از اول انجام دهید، نه اینکه صرفاً یک لایه اضافه کنید.
یونیورسال: بشویید، خشک کنید و ادهزیو را از نو بزنید و کیور کنید. این پروتکل در یونیورسالها ثابتترین نتیجه را داده و باند را تا نزدیک سطح غیرآلوده بازمیگرداند.
∆ مرحلهی چهارم: ادهزیو را کیور کردهاید و بعد آلودگی رخ داده
این بار لایهی ادهزیو سفت شده و آلودگی روی سطح آن نشسته، نه روی عاج. کامپوزیت باید به این سطح بچسبد و لایهی بزاق یا خون بین این دو قرار گرفته است. این چالشبرانگیزترین حالت است و بیشترین افت باند در همین مرحله دیده میشود.
اگر آلودگی بزاق است، در همهی سیستمها بشویید، خشک کنید و یک لایه ادهزیو تازه بزنید و کیور کنید؛ این معمولاً کافی است.
اگر آلودگی خون است، شستشو و ادهزیو مجدد به تنهایی جواب نمیدهد، چون پروتئینهای خون به سطح رزین چسبیدهاند و با آب نمیروند. اینجا سیستمها از هم جدا میشوند:
etch-and-rinse: اچ مجدد با اسید فسفریک روی سطح کیورشده و سپس ادهزیو تازه، بهبود نسبی میدهد اما باند همچنان از سطح غیرآلوده دور میماند. اگر ترمیم در ناحیهی پرتنش است، لایه را بردارید و از اول شروع کنید.
self-etch دومرحلهای و تکمرحلهای: در این دو گروه هیچ روش محافظهکارانهای بعد از کیور باند را جبران نکرده است. راهحل ساده: لایهی ادهزیو را با فرز الماسی بردارید و باندینگ را از اول انجام دهید.
یونیورسال: تنها گروهی که برایش روش محافظهکارانه با نتیجهی نزدیک به سطح غیرآلوده گزارش شده. اسید فسفریک یا سدیم هیپوکلریت روی سطح کیورشده و سپس شستشو، خشک کردن و ادهزیو تازه، و در یک گزارش شستشو با کلرهگزیدین دو درصد، باند را بازگرداندهاند. با این حال در برخی گزارشهای دیگر با همین گروه هیچ روشی مؤثر نبوده است، پس اگر مطمئن نیستید، برداشتن لایه و شروع مجدد گزینهی امنتر است.
برداشتن لایه با فرز الماسی در همهی سیستمها باند را کامل بازمیگرداند، ولی مقداری ساختار سالم دندان از دست میرود؛ به همین دلیل آخرین گزینه است، نه اولین.
∆ مواد هموستاتیک: راهحل نیستند، بخشی از مسئلهاند
وقتی خونریزی وجود دارد، استفاده از مواد هموستاتیک طبیعی به نظر میرسد، اما مواد حاوی آلومینیوم کلراید یا فریک سولفات خودشان روی عاج رسوب میگذارند و استحکام باند را، بهویژه در سیستمهای self-etch و یونیورسال، کاهش میدهند. این مواد برای کنترل خونریزی لثه هستند، نه برای رفع آلودگی عاج، و کاربرد آنها بهعنوان روش پاکسازی خون توصیه نمیشود. اگر هموستاتیک ناخواسته به عاج رسید، شستشو با آب کافی نیست و به یک عامل شیمیایی نیاز دارید:
etch-and-rinse: اچ معمولی با اسید فسفریک اثر هموستاتیک را برطرف میکند و کار اضافهای لازم نیست.
self-etch (هر دو نوع) و یونیورسال: چون مرحلهی اسید ندارند، باید یک مرحله اضافه کنید: اچ کوتاه با اسید فسفریک یا EDTA، یا شستشو با کلرهگزیدین، سپس شستشو و خشک کردن و ادامهی روند عادی.
فریک سولفات یک مشکل اضافه هم دارد: احتمال تغییر رنگ عاج در ترمیمهای زیبایی.
∆ جمعبندی
هر بار که آلودگی رخ داد، بشویید، خشک کنید و مرحلهای را که در آن بودید از نو انجام دهید. تا قبل از کیور کردن ادهزیو، این قاعده در بیشتر سیستمها باند را بهطور قابل توجه بازمیگرداند و در etch-and-rinse، اسید فسفریک مؤثرترین ابزار برای اصلاح سطح آلوده است. بعد از کیور کردن، اگر بزاق است همان قاعده کافی است؛ اگر خون است، در یونیورسالها اسید فسفریک یا هیپوکلریت روی سطح کیورشده شانس بازیابی دارد، و در بقیهی سیستمها راه مطمئن برداشتن لایه و شروع مجدد است. مواد هموستاتیک را برای پاک کردن خون به کار نبرید و اگر به عاج رسیدند، با اسید یا کلرهگزیدین پاکشان کنید. و در نهایت، هیچ روش رفع آلودگی باند را بهطور قابل اعتماد به سطح غیرآلوده بازنمیگرداند؛ پیشگیری با ایزولاسیون درست همچنان اصلیترین راهحل است.